Jezik 
U skladu sa dihotomijom univerzalnog i nacionalnog, jezik je osnova nacionalnosti i zajedničke prošlosti naroda jer bez jezika nema komunikacije, doslovno nema istorije. Budući da izražava kolektivno iskustvo grupe, jezik drži naciju na okupu (Craig 1990, 24). Menendes Pidal u svom čuvenom predavanju o „Prvobitnoj španskoj lirskoj poeziji“ iz 1919. godine kaže da ona nastaje sa jezikom samim („con la lengua misma“). Odjek Herderovog gledanja na narodnu kao na izraz mlade kulture, tj. nacije uočljiv je kod britanskih prevodilaca i priređivača. Godine 1783. u Odabranim škotskim baladama Džon Pinkerton na samom početku piše esej “On the oral tradition of poetry” i kaže: “For poetry appears not to require a labour of disquisition, or aid of chance to invent, but is rather the original language of men in an infant state of society in all countries.” Napominje da je njegova jedina namera ovde da dā “a brief account of the utility of the Oral Tradition of Poetry in that barbarous state of society which necessarily precedes the invention of letters and of the circumstances that conspired to render it easy and safe.” (Pinkerton 1783, xvi) Jasno je uočljiv metanarativ progresa od varvarstva ka civilizaciji. 
Tako će Fihte reći za Nemačku da je iskonski narod sa svojim iskonskim jezikom (Kokjara 1985, 261), a Herder će jezik smatrati neodvojivim od misli, i jedinstvenim izrazom određene kulture (Saul 2009, 8). Maternji jezik je za njega bio „neka vrsta rezervoara najoriginalnijeg pojma naroda“ (Berman 2007, 39). Olson za Herderov nacionalizam kaže da je „lingvistički utemeljen kulturni nacionalizam“ (Olson 2008, 121). I danas često nailazimo na ovaj stav. „Zajednički jezik je stvorio i ujedinjuje naciju“ (Munday 2012). Jezik je identifikator grupe (Anderson 2006; Hofstede 2010).
U članku iz 1836. godine posvećenom narodnoj poeziji tevtonskih nacija („Popular Poetry of the Teutonic Nations“, 1836, 265–266) Talfj kaže: „Često smo bili zapanjeni istinitošću Herderove opaske da je linija karakteristične razlike daleko oštrije povučena između narodne poezije različitih nacija, nego između njihovih štampanih književnosti. Učeni pisci pozajmljuju ili oponašaju jedni druge; dok analogije u narodnim predstavama treba pripisati samo slaganju u zajedničkoj prirodi. Uglavnom, u pogledu ovih karakterističnih razlika, ove poslednje bi trebalo da budu od najdubljeg interesa za filozofa i istoričara. Različiti jezici različitih nacija su skladišta njihovih misli i senzacija. Blago koje se tu nakupilo tokom vekova, obogaćeno svakim mislećim i maštovitim umom, ali i često falsifikovano stranim uticajem i nedostatkom rasuđivanja, iskovano je u najnacionalnijem, u najidiomatičnijem obliku, u tradicionalnim pripovetkama i narodnoj poeziji. Zaista postoji simbolički jezik zajednički za ljudsku rasu; ali samo u svojim glavnim obrisima; sve finije nijanse su rezultat klime ili istorijskih uticaja.”
Potpuno isto uočavamo i kod Voltera Skota. U Eseju o narodnoj poeziji Volter Skot iznosi mišljenje koje u potpunosti oslikava ovo o čemu smo pisali i vrlo jasne odjeke Herdera. Naime, po njemu, nacije (“nations”) u svojoj ranoj dobi, imaju sklonost da neguju neku vrstu primitivne poezije (“rude”, “primaveral poetry”). To je aksiom, to je nešto što svi moraju priznati (“all must admit”). Tu poeziju odlikuje isti opšti karakter u svim nacijama. Međutim, takođe je očigledno, da se poezija različitih podneblja i zemalja razlikuje po vrstama a još više po kvalitetu (“the degree of excellence”). Razlike, nesumnjivo, do neke mere, moraju doći od karaktera i običaja ljudi. Istraživati ranu poeziju svakog naroda, čak i najprimitivnijeg, predstavlja predmet znatiželje i interesovanja jer je poglavlje u detinjstvu društva (“chapter in the history or the childhood of society”). Razlike, odnosno sličnosti koje se uočavaju između narodnih stihova nacija u istom uzrastu, ilustruju staru istoriju država (“illustrate the ancient history of states”), to jest njihovo brže ili sporije napredovanje ka civilizaciji, postepeno ili brže usvajanje običaja, osećanja i vere. Stoga je proučavanje pesama spasenih iz ponora zaborava (“rescued from the gulf of oblivion”) obaveza filozofa i istoričara. Istoričar jednog naroda (“individual nation”) podjednako je ili dublje zainteresovan za istraživanja narodne poezije, treba da uzme u obzir tradiciju prenetu u drevnim pesmama i baladama, podatke neophodne za potvrdu ili ispravku podataka iz izvesnijih izvora.
Hofstede razlikuje osobine nacija u odnosu na jezik: „Evropske zemlje u kojima je maternji jezik romanski (francuski, italijanski, portugalski, rumunski, španski) imale su srednje do visoke ocene na skali udaljenosti od moći [...]. Evropske zemlje u kojima je maternji jezik germanski (danski, holandski, engleski, nemački, norveški, švedski) imale su niske ocene [...]. Činjenica da zemlja pripada jednom jezičkom području ukorenjena je u istoriji: svi romanski jezici potiču od latinskog i usvojeni su u zemljama koje su nekada bile deo Rimskog carstva, ili, u slučaju Latinske Amerike, u zemljama koje su kolonizovale Španija i Portugalija, koje su i same bile nekadašnje kolonije Rima. Germanski jezici se govore u zemljama koje su ostale „varvarske“ u rimsko doba, u oblastima koje su nekada bile pod rimskom vlašću, ali koje su ponovo osvojili varvari (kao što je Engleska), i u bivšim kolonijama ovih entiteta.“ (Hofstede 2010, 83)
Navedimo još jedan primer, Lokhart u Peter’s Letters (89–90) kaže da je „najistinitija, najtrajnija, najplemenitija tvorevina kojom samostalna nacija nastoji da ispolji svoj duh i svoju nezavisnost upravo formiranje i negovanje samostalnog jezika“. Jezik je „prvi i najbolji proizvod“ nacije, jezik nacije je istorija nacije.
Za nemačke idealiste, posebno Fihtea, istinski prirodne granice država proizašle su iz jezičkih jedinstava ljudi. Olson ga citira: „One koji govore istim jezikom sama priroda je povezala mnoštvom nevidljivih veza, mnogo pre nego što je počelo ljusko umetničko stvaralaštvo. Oni razumeju jedni druge i imaju moć da nastave da se sve jasnije razumeju: pripadaju jedni drugima i po prirodi su jedna i nerazdvojna celina” (Olson 2008, 118).
Ključno je to što Herder u eseju O poreklu jezika (1772) stavlja jezik ispred razuma. Tako uspostavlja novi osećaj za autentičnost i dostojanstvo maternjeg jezika – i kulture, i književnosti (Prickett 2014, Saul, 109). U tom smislu, i poezija je iznad razuma.