Prvi prevodioci ne samo što su bili isti, nego su se i poznavali i sarađivali. Džon Gibson Lokhart je, recimo, zet Voltera Skota. Skot i Bauring su se dopisivali, a Bauring je i posetio Skota. Bauring i Lokhart bili su vršnjaci. Osim toga, Bauring je nagovorio i podržao Bajrona da se bori u grčkom ustanku, i pisao o tome kako Skot čuva u svom dvorcu u Abotsfordu ćup sa ljudskim kostima koje mu je Bajron poklonio. Bajron je bio veza između ustanika i britanskih helenofila, odnosno Bauringa, koji je bio sekretar Društva.

Koristili su iste ili slične izvornike, nemačke i engleske, i preveli veliki broj istih romansi, odnosno narodnih pesama. Mnoge španske romanse imale su dva ili više prevodilaca i moguće je i porediti verzije i proceniti „kako se engleske verzije smenjuju između prenosa izvornog teksta i stvaranja novog ciljnog teksta.“ (Saglia 1999, 35) Razmena između nemačkih i engleskih prevoda bila je intenzivna. Robertson (Robertson 2012, 10) ispravno navodi da već prvi prevodi Voltera Skota s nemačkog (dve Birgerove balade prevedene 1796) ukazuju na to da je njegovo interesovanje za balade delimično bilo inspirisano Herderovom zbirkom narodnih pesama. Nama je poznat i značajniji dokaz uticaja, pošto je Skot Geteov prevod „Hasanaginice“ našao upravo u Herderovoj antologiji. Sâm Herder je pak inspiraciju našao u Persijevim Ostacima. Ovaj fenomen prenošenja književnih kultura Robertson naziva, „cikcak kretanjem kroz geografski prostor i istorijsko vreme“ (idem, 10).

Uređivali su najznačajnije novine tog vremena. 

Kao politička glasila, revije su odigrale veliku ulogu u formiranju britanskog javnog mnjenja prema događajima u Španiji, ali i na Balkanu. Budući da su veze Britanije i Španije u to vreme bile ne samo političke nego i vojne, logično je da je Španija kudikamo zastupljenija. Volter Skot, Džon Gibson Lokhart i Džon Bauring imaju ključnu ulogu u njihovom osnivanju i uređivanju i tesno sarađuju. Volter Skot je odbio da bude prvi urednik Kvorterlija. Bauring je bio prvi urednik Vestminsterske revije. Lokhart je gotovo četvrt veka bio urednik Blekvuds magazina i to po povratku iz Nemačke, a 1825. godine i urednik Kvorterlija. Časopisi i politika imali su ključnu ulogu u širenju znanja o poeziji naroda Evrope u šire. Primera radi, spomenimo da je u prvom broju “Vestminster rivju” objavljen Bauringov članak “Politika i književnost Rusije”. Bauring je bio urednik časopisa.

Prevodioci nisu poznavali jezike s kojih su prevodili, već su u najboljem slučaju ili natucali španski i nemački, ili imali saradnike koji su prevodili sa španskog i nemačkog.

Književne i kulturne veze Španije i Srbije sa Engleskom bile su slabe, i uglavnom su posredovane nemačkom kulturom.

Bio je poznat Don Kihot, ali balade nisu.

Prvog poznatog britanskog prevodioca srpske narodne pesme, Voltera Skota, po svemu sudeći Srbija nije nimalo zanimala, kao ni prevodioca prve objavljene prevedene pesme, za kog Fidler kaže, možda prejako, da je uspostavio prvu vezu između engleske i srpskohrvatske književnosti (“forged the first link between English and Serbo-Croat literature“, Fielder, 1927, 393)“. Moramo se pitati je li to zaista bila veza sa srpskohrvatskom književnošću, kada znamo da je doživljena kao Geteov morlački fragment, i u čemu se ona tačno ogleda?

Skot u pismu iz 1808. kaže da bi zimu voleo da provede u Španiji, budući uveren da bi tamo mogao biti svedok događajima koji bi se mogli preneti u poeziju (“which could be turned to account in poetry”), ne kao pesma o događajima u Španiji, već kao inspiracija za bilo koje buduće pesničko delo, kao ideja o osećanjima naroda u stanju patriotskog entuzijazma (“just an idea of the feelings and sentiments of a people in a state of patriotic enthusiasm”).

Za Bauringa ne možemo reći čak ni da je bio prevodilac, u najboljem slučaju bio je prevodilac amater. Možemo reći da je bio misionar, diplomata, vojnik, svetski putnik, da je duge vremenske periode boravio u inostranstvu, u Španiji, u Kini… Sigurno je učio lokalne jezike, upoznavao kulture i bio odlično povezan. Njegova misija nije bila da prevodi narodnu, nacionalnu književnost. Potrebu da bude benevolentan iznosi u češkoj i mađarskoj antologiji (Nikolic 2007, 568): „Moja misija je, u svakom slučaju, dobročinstvo. Nikada nisam napustio svoju zemlju, do sa željom da se u nju vratim, noseći sveže maslinove grančice mira i sveže vience poezije. Nikada još nisam posetio zemlju u kojoj nisam našao mnogo toga da volim, da naučim, da oponašam, da poštujem.“ Sve što želi jeste da „poeziju drugih zemalja unese u srca i domove Engleske (Bowring 1830, viii).  

Terra incognita

Volter Skot nikada nije objavio svoj prevod „Hasanaginice“, a toliko ga je najavljivao i ugovorio njegovo štampanje, da su neki ugledni istraživači i u XX veku vodili da je pesma defakto štampana. Prvi objavljeni prevod srpske pesme na engleski nije, kako se obično misli, ni Lah Širmin (Krystyn Lach Szyrma) ni Skotov, već Grinšildsov iz 1800. godine. Međutim, Skotov neobjavljeni prevod bio je kudikamo uticajniji od prevoda objavljenog 1800. godine.

Zatim, „Hasanaginica“ nije prevedena na engleski kad i Fortisova Putovanja po Dalmaciji. 

Lokhart nije objavio svoj prevod srpskih pesama. 

Tomas Persi nije objavio svoj prevod španskih balada.

Bauring nije objavio svoj drugi tom srpskih narodnih pesama. 

Herder je odlagao i zamalo odustao od objavljivanja antologije koja je promenila tok istorije. 

Ni Talfj nije mislila da objavi srpske pesme. U pismu Bauringu iz 1827. kaže „ja nisam nikako ni pomišljala da ih štampam“ (navedeno u Jovanović 1809, 42), ali nakon što je čula da se Gete zainteresovao za njih, poslala mu je nekoliko svojih prevoda. „Ja nastavih, više njemu da učinim uživanja, to je samo njegovom zaslugom, jer me je jedini on doveo do prilike da ih saopštim publici“ (navedeno u Jovanović 1809, 42). 

Persi je prepustio kritičko izdanje Don Kihota Džonu Boulu, 1781, a Volter Skot je svoje materijale za izdanje Don Kihota ustupio Lokhartu. 

Lokhart je hteo, a Bauring je zamalo preveo „sve pesme ovog sveta“ (Jovanović 1908, 35).

Značajan broj proučavalaca prevoda srpskih, odnosno španskih pesama na engleski jezik, poput Šaste Brajanta (Shasta Bryant) , prevođenje razvrstava u faze prema motivaciji prevodilaca, zrelosti ili obuhvatu prevoda, nalazeći i kvalitativne razlike među fazama, za špansku, koji se nadovezuje na Erasma Busetu (Erasmo Buceta), koji pak izdvaja tri faze prema popularnosti prevoda, i Boška Suvajdžića za srpsku narodnu poeziju. Šasta Brajant čak podvlači da bi „možda trebalo naglasiti očigledno i dodati da se iza rada različitih prevodilaca često kriju sasvim različiti motivi “. Uglavnom se slažu da je prevođenje sa španskog i srpskog na engleski jezik bilo veoma slabo pre romantizma, kao i da nakon romantizma ponovo jenjava i da su posebno bile prevođene balade.

U prvu fazu svrstavamo prevode nastale da „služe kao paralela ili poređenje sa engleskim baladama“ (Bryant 1973/2015, 23), i prevode koji ilustruju običaje naroda, uglavnom u putopisima.

Ono što je malo koji kritičar do sada primetio, ili makar jasno istakao, jeste da su između prvog i drugog talasa prevođenja objavljene nemačke antologije, i to Depingova španska i Talfjina srpska. Što se tiče srpske poezije, „Drugi talas interesovanja romantičarske Evrope za srpsku narodnu književnost počinje od trenutka kada je 1814. i 1815. Vuk Stefanović Karadžić započeo sistematsko objavljivanje srpskih narodnih pesama” (Suvajdžić 2014,135), odnosno njihovih prvih prevoda na nemački. A što se tiče španske, taj talas počinje onda kada se Deping iznervirao i objavio antologiju jer u Španiji to niko nije učinio. I tačno je, tek u trećoj deceniji XIX veka Španac Agustin Duran kreće da radi na sistematizaciji španskih romansi. Lokhart je, eventualno, mogao znati za njegov rad, ali očigledno nije znao. Lokhart kreće sa prevođenjem tokom 1820. (MacBeth 1935, 40) 

O fazama prevođenja i interesovanja

Venutijeve globalne strategije prevođenja nadovezuju se na Šlajermaherovu dihotomiju "ostaviti autora na miru", "ostaviti čitaoca na miru". 

Romantičarske teorije i strategije prevođenja

Berman za francusku kulturu kaže da “did not need to go through the law of the foreign to affirm its own identity” i time implicira da nemačka, odnosno britanska kultura jesu. Okretanje od francuske kulturne hegemonije vodilo je gotovo izvesno i nužno u prevođenje.

 
Prevođenje je jedna od dve glavne strategije afirmacije nacionalnog identiteta razjedinjene Nemačke (Munday 2012), i klonule Britanije, kako je Skot zove. Reč je o masovnom prevođenju, antropološkom uzorkovanju i antologizaciji svetske književnosti, i stvaranju pratećeg univerzalizujućeg diskursa, koji sa sobom nosi kako odjek minulog kosmopolitizma, tako i zov kulturnog imperijalizma. Druga je afirmacija identiteta kroz istoriju i kulturno poreklo naroda, nacionalizam. Smatramo da je pseudoprevođenje i prevođenje narodne i nacionalne poezije sublimacija sva tri toka: kosmopolitizma, nacionalizma i kulturnog imperijalizma. 

O nužnosti prevođenja

Ako se kolevka ljudskog duha ne nalazi u razumu (Lewis 2011, 36), kako su smatrali prosvetitelji, gde se nalazi? Na to pitanje je trebalo naći odgovor. I odgovor je bio u mašti. Mašta je bila kapija za transcendentno iskustvo i duhovnu istinu. Romantičari su se preselili u transcendentalni vakuum (“transcendental vacuum”) koji je prosvetiteljstvo ostavilo za sobom (Blanning 2000, 8). 

Savremene studije ističu upravo ovu karakteristiku romantizma, karakteristiku koja je omogućila „izmišljanje Ruritanije“ i „figuraciones de Iberia“. Španija i Srbija se ne opisuju, one se izmaštavaju. U njih se učitava, ili se na njih projektuje, njihov „identitet postaje palimpsest nacionalne istorije, kulture i krajolika“ Britanije. (Saglia 2009, 16).

Narodna poezija je „tačnija“ od istorije, jer ima i komponentu mašte.

“Poetic equipoise among contraries” (Curran 2010, 11) “Unity in opposition” i “Indifferenzpunk”. Slobodno možemo reći da je u romantizmu začet (post)strukturalistički pogled na svet čija je glavna odlika sagledavanje sveta u binarnim, suprotstavljenim parovima, ali i dekonstrukcija. Saulovim rečima, „romantičarski diskurs humanizma nastojao je da prevaziđe višestruke oblike podele – antičko i moderno, filozofija i poezija, subjekt i objekt – kako bi obezbedio slobodu izražavanja“ (Saul 2009, 13).

Ne zaboravimo, krilatica Evropske unije (kako se može pročitati na sajtu Evropske unije, nastala tek 2000!) romantičarska je do srži: Ujedinjeni u različitosti! („Unity in Diversity“).

Španiju i Srbiju opisuju kao orijentalne, čak i njihove jezike. 

Navedimo nekoliko primera, uz opasku da fenomen nije samo britanski, već i nemački.

„Hasanaginica“ je bila predstavljena kao orijentalna pesma. Verzija iz 1800. objavljena je knjizi koja u naslovu ima reč “oriental” Selim & Zaida, an Oriental Poem: with other Pieces. Španska balada je kadrirana kao izvor informacija o inferiornom i nepoznatom španskom narodu, i kao mavarska. Skot navodi da je Saudi nije dovoljno koristio za Hroniku o Sidu. 

Simona Delić navodi da Herderovi prevodi predstavljaju španske romanse i „morlačke balade“ kao poeziju začetu u onim kulturnim regionima u kojima se prepliću kulture Istoka i Zapada, zbog činjenice da se pesme uglavnom bave mavarskim ili turskim temama (Delić 2004). Sa Herderom, „prezrena Španija sada je oplemenjena svojim kontaktom sa orijentalnim genijem i čak predstavlja kolevku nove kulture. Daleki istok i Zapad se spajaju u Herderovoj kulturnoj antropologiji: „Njihova zemlja i karakter, njihova srodnost sa Arapima, čak i njihova ponosna zaostalost pred evropskom kulturom, čini ih, da tako kažem, azijskim Evropljanima.“ (Briesemeister 1984, 292)

Miletić u svom članku iz 1981. godine primećuje da je „već 1824. Jakob Grim komentarisao bogatstvo slika koje se nalazi u južnoslovenskoj tradicionalnoj poeziji, koja je za njega, kao i španska poezija, podsećala na Orijent“. (Miletich 1981, 375)

Skot je smatrao da bi u „viševekovnim borbama hrišćana i muslimana, Španaca i Mavara, žeđi za čašću i osvetom, svaki autor, svaki istoričar mogao naći stvarne događaje, koji bi mogli da podrže najsmelije polete romantike“. (Brown 2020, 101–102).

U posveti Geteu na početku zbirke prevoda srpskih narodnih pesama, Talfj kaže „zvuk sa istoka poče da me budi”. (Delić 2008, 177)

Talfj, Nemica, prenela je te iste slike i u SAD kada se preselila. Tamo piše 1834. godine o Dositeju Obradoviću i Vuku Karadžiću kao patriotama, i za Dositeja kaže da je prvi među orijentalnim Srbima pisao knjige na „prezrenom jeziku zemlje“ (Talvj 1834, 396), da se Vuk Stefanović rodio u Turskoj Srbiji, i da je autor prve orijentalno-srpske gramatike i rečnika (Talvj 1834, 397), kao i da „postoje brojne priče koje i dalje žive među svim evropskim rasama, očigledno izvučene iz velike fontane Istoka. Ali ako izuzmemo one narode koji su svojim lokalnim položajem povezani sa orijentalnim, kao što je to većina slovenskih i ugarskih plemena, samo je telo tih priča isti; u njima diše drugi duh“ (Talvj 1836, 267). Podvlači orijentalno poreklo Slovena, kaže da „najranije podatke za istoriju civilizacije slovenske rase nalazimo u njihovoj mitologiji, a ovde se ponovo pojavljuje njihovo orijentalno poreklo.“ (Talvj 1834, 331) I još jedan primer, Tereza govori čitaocu „za puno uživanje u slovenskoj narodnoj poeziji, moramo tražiti još više od čitaoca. On ne samo da se mora odreći svojih uobičajenih ideja i pogleda, već mora usvojiti strane poglede i predrasude, da bi razumeo motive i postupke; jer orijentalne rase ne samo da su više u stanju čiste prirode od nas samih, već će morati da se prenese u strano podneblje, gde se istok i zapad, sever i jug mešaju, u divnom spoju.“ (Talvj 1836, 88–89) Zatim nabraja binarne opozicije: azijska popustljivost i evropska energija, turski pasivni fatalizam i hrišćanska aktivna religija, osvetoljubivi duh potčinjenog i detinjasta rezignacija onoga koji se veselo potčinjava. Kontradikcije koje nabraja nalaze razrešenje u slovenskoj narodnoj poeziji. Čitalac će morati da usvoji i drugačiji standard ispravnog i pogrešnog. (Talvj 1836, 89) Ređanje opozicija nastavlja se tokom čitavog članka. Tereza uočava da slovenski narodi ne pružaju otpor mirenju kontradiktornih elemenata i konstatuje da se takva stvar ne bi mogla dogoditi severnim narodima, filozofskog duha, okrenutim meditaciji i promišljanju. Potisnutu borbu vidi u misterioznim formama, koje su rezultat besplodnih i uglavnom nesvesnih pokušaja spajanja oprečnih elemenata. I zaključuje: „Ne možemo prići njihovoj misterioznoj egzistenciji a da ne zadrhtimo od jeze“ (Talvj 1836, 98). 

Bauring smatra da ono što špansku nacionalnu poeziju čini interesantnom je da je ona istinski nacionalna i da su u njoj kroz vekove očuvane posebne karakteristike španskog naroda. Njen jedinstveni karakter i pečat je kombinacija nadmenog orijentalizma, sirovih borbi u hrabrom pohodu za slobodu, junačke izuzetnosti iz viteških vremena i muzike trubadura, koje se pretaču kroz njihov poetski i zvučni jezik u romantične pesme. (Borrowing 1824, vi–vii) Teško mu je da kaže koji je deo Španije najlepši. „To je posvuda zemlja romantike.“ (Bowring 1877, 103) I zatim nabraja mavarska mesta: Kordoba, Granada, Alhambra. Govori o mavarskom i jevrejskom uticaju i življu, i kaže da su vidljivi tragovi mavarskog uticaja, kome Španci duguju nešto što ne priznaju rado (Bowring 1877, 102–103). Zatim, na drugom mestu kaže: „Ne postoji nijedna oblast Španije koja po nečemu nije izuzetna. Orijentalizam ulica Kordobe, koji podseća na one u Damasku i Kairu, ostavio je na mene snažan utisak, kao i način života u Kordobi“. (Bowring 1877, 106) I konačno, da se nada da će „delo koje se toliko dugo čeka, a to je Istorija Španije pod vlašću Mavara, sastavljena na osnovu arapskih dokumenata, uskoro objaviti don Hose Antonio Konde, učeni orijentalista, čija erudicija i marljivo istraživanje obećavaju najvrednije i najzanimljivije pripovedanje.“ (Bowring 1820, 529).

Terminološka redundantnost i velika sličnost prevodilačkih i narativnih strategija. 

Globalne prevodilačne strategije i narativne strategije.