Romantičarske teorije i strategije prevođenja
Obično se u literaturi izdvajaju dve strategije prevođenja: globalne, koje se odnose na pristup tekstu kao celini, i lokalne, koje se odnose na prevođenje pojedinosti teksta. Međutim, ovde govorimo o prevođenju kao „pirateriji kultura“, što daleko prevazilazi i najglobalniju od prevodilačkih strategija opisanih u literaturi, i dovodi nas na tlo globalne strategije prevođenja kultura i kulturnih modela nacija. Kako kaže Anderson (Anderson 2006, 69), „nacija je pronalazak za koji je bilo nemoguće obezbediti patent i koji je stoga bio dostupan za pirateriju (“available for pirating”) od strane veoma različitih, a ponekad i neočekivanih ruku.“ Tu strategiju Pim naziva mimetičkom: „Nemačka kultura, nevezano od države, ugledala se na druge kulture u cilju sopstvenog razvoja. Prevodi Homera donose heksametar Nemcima, a prevodi Šekspira stih bez rime, te će književni prevodilac u takvom kulturnom okruženju smatrati mimetički obrazac (“mimetic form”) normalnim stilom prevođenja.“ (Pym 2010)
Samoostvarenje putem prevođenja odrazilo se po Bermanu i na strategije prevođenja. Nemačkom jeziku nedostaje „kultura“, a da bi je stekao, mora proći kroz izvesnu ekspanziju, koja podrazumeva verno prevođenje (Berman 2007, 36). Pošto su Francuzi imali kulturu, prevodili su slobodno, „usavršavali“ izvornik, naturalizovali strano (Berman 2007, 199). Herder kritikuje Francuze, koji su suviše ponosni u vezi svog nacionalnog ukusa, kom prilagođavaju sve. „Mi, siroti Nemci, s druge strane, još uvek gotovo bez javnosti i bez zemlje, lišeni tiranije nacionalnog ukusa, mi želimo videti ovu epohu onakvom kakva jeste“ (Berman 2007, 40). U vreme kada se u Nemačkoj slavi vernost originalu “with almost marital overtones”, u Francuskoj se prevodi bez i najmanje brige o vernosti, i nastavlja tradicionalno ulepšavanje prevoda. Nemačka teorija prevođenja se svesno pozicionira protiv ovih prevoda „na francuski način“ (Berman 2007, 35). Bremen navodi Šlegelove reči: To je kao da su hteli da se svaki stranac među njima ponaša i oblači po njihovim običajima, što objašnjava zašto nikada nisu uspeli ni da upoznaju strano.“ (Berman 2007, 36) I Gete ističe da je nemački jezik lako prilagodljiv svim jezicima, te mu stoga odaje priznanje kao jeziku koji se prilikom prevođenja u svakom smislu drži originala. On kaže da su „srpske pesme na nemačkom jeziku dobile neobično srećan oblik.“ (Dr M. Đorđević, 94).
I Nemci i Britanci imali su svoje teoretičare prevođenja. 
Donosilac svetla: Nemačka
Sa nemačkim romantičarima, posebno Šlajermaherom koji se protivi imitaciji, počinje razdoblje i poetika prevođenja po kojoj su čitaoci prevoda „namerno izloženi tekstualnoj neobičnosti koja nije nužno deo čitalačkog iskustva izvornih čitalaca“. „Ono što prevodilac treba da uradi jeste da podseti čitaoca da je svet originala drugačiji svet, jer je svrha svakog prevoda da pruži čitaocima „što je moguće nepatvorenije uživanje u stranim delima“ (Schleiermacher, 1992 [1791]: 52). (Bassnett 2014, 15–16). Jezik je shvaćen hermeneutički, ne kao sredstvo komunikacije, već kao sredstvo oblikovanja stvarnosti i ljudskog iskustva (Chesterman 2016, 24–25), i obogaćivanja jezika prevoda. The language into which the foreign author is introduced is therefore altered and enriched (Burwick 2008, 71).
Šlajermaherova dihotomija „ostaviti autora na miru“ ili „ostaviti čitaoca na miru“ slika je neizbežne tenzije između „identity and alterity in all translation“ (Burwick 2008, 69). Šlajermaher koristi Šelijevu metaforu transplantacije da pokaže da potuđivanje kao strategija prevođenja može obogatiti jezik (Bassnett 2014, 47). Šlajermaher je birao da pomeri čitaoca ka piscu, prevod treba da ostavi utisak kakav bi stekao Nemac koji čita delo na izvornom jeziku (Munday 2012). 
Pošto je jezik shvaćen kao sila koja Nemačku ujedinjuje u jedinstvenu naciju-državu, odnosno jezik nacije čini duh nacije, onda obogaćivanje jezika vodi obogaćivanju nacije. Česterman za ovaj period razvoja teorije prevođenja koristi metaforu „prevođenje je stvaranje” (“translating is creating”). Unoseći nove forme i ideje u ciljnu kulturu, prevodioci zaista pomažu u oblikovanju te kulture; oni su instrumentalni u stvaranju i razvoju nacionalne kulture (Chesterman 2016, 26). Prevodilac je umetnik koji oblikuje jezik, a posledično i naciju (Chesterman 2016, 25). Kao da čitamo gore navedene Geteove reči. Prevod je plod sazreo pod tuđim suncem. Ako prevlada strano, gubi se sopstveno. Ako se ono što je strano upotrebi samo za bogaćenje sopstvenog, to je izdaja samog doživljaja stranosti“ (Berman 2007, 38) Prevod ni u kom slučaju ne treba biti ulepšan. Prevodilac sam po sebi mora biti kreativni genije, pisac, istraživač i kritičar ako želi da zadovolji kako original, tako i svoj vlastiti jezik (Berman 2007, 40). 
Sastavni deo koncepta svetske književnosti, posebno Geteovog, jeste razmena književnosti kako bi se postiglo bolje razumevanje između nacija. Na prevođenje se stoga gledalo, između ostalog i kao na „korak ka međunarodnoj komunikaciji” i „kulturnu razmenu” (Burwick 2008, 70). Umesto da odomaćuje strano, prevod zadržava integritet i autentičnost stranog. Strano se mora uvesti, a ne izolovati; poštovati, a ne kamuflirati. Prevod stoga mora uravnotežiti upoznavanje i otuđivanje (Burwick 2008, 71). 
Gete još jednom podvlači: „Jer zaista, čovek ne može bolje izraziti svoje interesovanje za strani pesnički rod i mentalitet nego ako pokuša da im se približi prevođenjem i podražavanjem.“ (Gete 1959, 101) Gete se osvrće i na Bauringov prevod srpskih narodnih pesama na engleski iz 1827. i kaže „bila su to ista lica, ali kao u nekom drugom ruhu“, aludirajući na svoj osećaj dok ih je čitao na engleskom (Gete 1959, 101). Treba upoznati osobenosti svakoga naroda da bi mu se one ostavile, da bismo upravo preko njih opštili sa njim; jer su osobenosti jednog naroda isto što i njegov jezik i njegov novac: one olakšavaju saobraćaj, šta više, one ga tek čine potpuno mogućim (ibidem). Gete je razlikovao tri vrste prevođenja: prevođenje u prozi, podomaćivanje i prevođenje u kom se strano i domaće, poznato i nepoznato konačno sreću (idem, 63). 
Iako su zagovarali veću vernost originalu, postojao je osećaj da prevod treba da učini stranu kulturu široko dostupnom. Tokom perioda revolucije i međunarodnih previranja, prevod je jedva mogao da izbegne polemiku suprotstavljenih ideologija i rivalskog nacionalizma. Strani prevod — omogućavanje karakteristikama izvornog jezika da se pokažu — bilo je najistaknutije pitanje u teoriji prevođenja romantičara (Burwick 2008, 72). Kako kaže Česterman, prevođenje je bilo Erklärung, enlightenment, promena korisna za ciljnu kulturu, „metamorfoza ka višem nivou razvoja“. Prema Valteru Benjaminu (Walter Benjamin), prevodilac je „donosilac svetla“ originala, transparentnosti, putem čistog jezika (“die reine Sprache”) koji je u osnovi svih jezika. (25) 
Šlajermaherov uticaj je bio ogroman. Mandej smatra da se nakon njega zapravo i nije pojavio nijedan fundamentalno nov pristup prevođenju. Šlajermaherovo gledanje presudno je uticalo na to da Venuti (Lawrence Venuti) formuliše dve ključne strategije prevođenja u savremenim studijama prevođenja u kulture: strategije potuđivanja (“foreignization”) i podomaćivanja (“domestication”) i to na ideološkim osnovama (Bassnett 2014, 48). The ‘alienating’ and ‘naturalizing’ opposites are taken up by Venuti as ‘foreignization’ and ‘domestication’. (Munday 2013). Obe su ključne za našu tezu. 
Ideje nemačkih romantičara bile su presudne za oblikovanje novog razumevanja uloge prevodioca. Od renesanse do osamnaestog veka prevodioci su uglavnom, iako na različite načine, demistifikovali svoj rad. Sada je, po Karlajlovim rečima koje navodi Saldanja, dužnost prevodioca bila da predstavi delo tačno kao u originalu. (Saldanha & Baker 2014, 349).
Džudit Vudsvord (Judith Woodsworth) u Studijama prevođenja, u poglavlju posvećenom pojavi nacionalnih književnosti (“Emergences of national literatures“) polazi od česte premise u studijama prevođenja da prevodioci definitivno doprinose razvoju nacionalne književnosti. Jasno je da su se književnosti vekovima bogatile zahvaljujući prevođenju. Ono što je drugačije u romantičarskom periodu u odnosu na, recimo, renesansu, jeste novi pristup metodi prevođenja, udaljavanje od potpunog prisvajanja strane književnosti i tendencija da se omogući unošenje stranih elemenata. Madam de Stal (1821), na primer, koja je „prevela“ nemačke ideje u francusku kulturu, proglasila je prevod sredstvom za sprečavanje da nacionalna književnost postane banalna (“banales”).“ (Stal 1821, 377). 
Dijego Salja smatra da je rad „romantičarskog prevodioca“ vežba kulturnog prisvajanja (“an exercise in cultural appropriation”), pokušaj da se uhvati suština druge kulture, da se iznova napiše (“rewriting it”) u korist sopstvene kulturne tradicije. Navodi da je koncept opisala Madam de Stal u delu O duhu prevoda iz 1816. godine kao inkorporaciju drugih kultura. Dakle, romantičarsko insistiranje na nacionalnom identitetu ide ruku podruku sa inkorporacijom drugih tradicija, tako da prevođenje podrazumeva pojačavanje sopstvene kulture osvajanjem delova drugih kultura. Tako, oscilirajući između dva ekstrema „prenošenja“ i „stvaranja“, prevođenje je preuzelo zadatak asimilacije drugog u romantičarsku dijalektiku nacionalizma i kosmopolitizma, ili autohtone naspram hibridne kulture, zasnovano na pretpostavkama da različiti Volksgeiste i Volksstimmen dele slične fenomenološke obrasce.“ (Saglia 1999, 36) 
Zakonodavac: Tajtlerovi Ogledi 
Tajtlerovi Ogledi o principima prevođenja nastali su upravo u vremenu koje predmet naše disertacije i predstavljaju prvu sistematsku studiju o prevođenju na engleskom jeziku, odnosno u Zapadnoj Evropi. Sa Tajtlerovim Ogledima završava se faza u razvoju istorije i teorije prevođenja koju Stajner naziva “immediate empirical focus” (Steiner 1975, 236). 
Tajtler je bio savremenik prevodilaca značajnih za naš rad i po svoj prilici uticao je na njih. Škotlanđanin, advokat, sudija, istoričar i prevodilac, učitelj, prijatelj i saradnik Voltera Skota sa kojim je najverovatnije pohađao časove nemačkog jezika (German Class). Volter Skot je svoj prevod „Hasanaginice“ posvetio Tajtlerovoj supruzi. Zna se da je pohađao Tajtlerova predavanja istorije dok je studirao u Edinburgu, i da je kasnije nagovarao Tajtlerovog sina da napiše novu istoriju Škotske (Robertson 2012, 61). Prevodom Šilerovih Razbojnika Tajtler je uticao na širenje nemačkog uticaja na englesku književnost (Stoke 1926/2013). Bio je germanofil, odnosno frankofob. Poznavao je i Lokharta. Lokhartovi i Bauringovi prevodi dovode se u vezu s njegovom studijom. Amfri smatra da se može uzeti zdravo za gotovo da je Lokhart bio upoznat sa Ogledima i da je prihvatio samo treći Tajtlerov zakon prevođenja, onaj koji prevod najviše udaljava od originala (Umphrey 1945, I: 487–488).
U svojim Ogledima formulisao je tri zakona prevođenja. Prvi, prevod treba da pruži potpuni transkript ideja originalnog dela. Drugi, stil i način pisanja treba da budu istog karaktera kao originalni. Treći, prevod treba da ima svu lakoću originalne kompozicije. Da bi prevodilac ostvario „ovo teško sjedinjenje lakoće i vernosti“ mora da usvoji samu dušu svog autora, koja mora da govori kroz njegove organe (114). Zakoni su poređani po hijerarhiji: „lakoća kompozicije bi bila žrtvovana ako je potrebna za način, a način bi se mogao žrtvovati u interesu smisla.“ (Munday 2012, Holmes Tytler’s… ). Metju Rejnolds smatra da postoji i četvrti zakon, ukus, koji je nadređen ostalima i po kom „prevodioci treba da imitiraju karakter svojih originala samo ako je taj karakter dobar. Kada nije, mora se reformisati: 'dvosmislenost' i 'nejasnost', na primer, greške su koje prevodilac treba da ispravi. (22).” (France and Haynes 2006, 64) Odavde sledi i da je prevodilac jednak ako ne i superioran u odnosu na autora (Newman in Munday 2012, 25), ovlašćen da usavrši tekst (Weissbort 2006, 188). Tajtler je smatrao da prevodilac mora odlično poznavati jezik i materiju, međutim, to nije bio slučaj ni s jednim našim prevodiocem. “In order that a translator may be enabled to give a complete transcript of the ideas of the original work, it is indispensably necessary that he should have a perfect knowledge of the language of the original, and a competent acquaintance with the subject of which it treats.” (Tytler 1797, 10) Tajtler smatra da je najteže prevoditi narodnu poeziju. “There is nothing more difficult to imitate successfully in a translation than that species of composition which conveys just, simple, and natural thoughts in plain, unaffected, and perfectly appropriate terms” (ibidem). 
Aleksander Frejzer Tajtler je dobrim prevodom smatrao: “That, in which the merit of the original work is so completely transfused into another language, as to be as distinctly apprehended, and as strongly felt, by a native of the country to which that language belongs, as it is by those who speak the language of the original work” (8-9)
Kritičari se slažu da su Tajtlerovi Ogledi uticali na savremenike i kasniju kritiku. Holms tvrdi da je to bila najčitanija knjiga o prirodi prevođenja napisana na engleskom jeziku tokom XIX veka i duboko do u XX vek. (Holmes Tytler’s… ). U konsultovanim studijama, mnogi kritičari ga i ne spominju. Polovi koje je postavio uvod su u kasnije polarizacije: Šlajermaherove alternative, Nidina statička i dinamička ekvivalencija, i Venutijeve strategije potuđivanja i podomaćivanja (M. Reynolds y France and Haynes 2006, 63–64, Newmark u Munday 2009, 23). “Often, a translation will be described as a compromise between two opposites—say ‘fidelity’ and ‘elegance’ (France and Haynes 2006, 65). “Tytler opens the way for an enquiry that gathered force over the ensuing decades. Could a recognizably English style really be said to be ‘of the same character’ as a style in a foreign language? And might not the foreignness of a foreign text be something to be valued and therefore preserved in its English representative?” (France and Haynes 2006, 64–65) Frans kaže da su Tajtlerovi Ogledi „encyclopedia of the tradition of domestication“.” (France and Haynes 2006, 64)
Kritičari se žale na Tajtlera, smatraju da je konfuzan i nejasan, kao i da većina Tajtlerovih stavova nije originalna (preuzeo ih je od Drajdena), ali da način sistematizacije jeste, i da je pod uticajem njegove druge profesije – advokature (Steiner, T.R. Amos 1920/2013, 11, M. Reynolds in France and Haynes 2006, 64, P. Newmark in Munday 2009, 24, Snell-Hornby 1994, 19, Weissbort 2006, 188). the structure of this skeleton remains as an impressive monument epitomizing eighteenth-century common sense thinking on translation” (Holmes Tytler’s… )
Smatra se da su i Skot i Lokhart bili upoznati sa Tajtlerovim ogledima. Amfri kaže da se od tri Tajtlerova zakona „svim srcem“ držao samo trećeg i to “That the translation should have all the ease of original composition.” Prva dva “That the translation should give a complete transcript of the ideas of the original work,” i “That the style and manner of writing should be of the same character with that of the original,” bio je voljan da prihvati samo ako nisu nepovoljno uticala na treći (Umphrey 1945, 487–488) Videćemo uskoro i Lokhartova razmišljanja o prevođenju.